С. Ж. Асфендияров атындағы
|
|
Скачать 9.34 Mb.
|
|
Түйін Өсімталдық саулықты қалыптастыруды қамтамасыз етудің белгілі тәуекелдік ықпалдары мен олар болатын жас шамасы жыныс мүшелерінің ұрықтану қабілетін де, өсімталдық саулықты да анықтайтын маңызды факторлар болып табылады. Бұл қыздардың өз денсаулықтарына қатысты жауапкершілікті қалыптастыру бойынша жұмысты ұйымдастыру мен әдістерді дайындаудың қажеттілігін анықтайды, соның ішінде өсімталдық, салауатты өмір салты стереотиптерін жасау, қыздардың өсімталдық денсаулығын бұзудың белсенді алдын алу, белгілі тәуекелдік ықпалдарының айтулы жағымсыз әсері ^ : темекі шегу, өсімпаздық саулық, салауатты өмір салты, жастар Behavioral risk factors determing the formation of youth reproductive health Abstract Behavioral risk factors responsible for the formation of reproductive life, and the age at which they occur, are important determinants of fertility and reproductive health. This defines the need to develop methods and organization of work on the formation of the girls responsible attitude towards their health, including and reproductive, stereotyping a healthy lifestyle, active prevention of female reproductive disorders due to the negative impact of behavioral risk factors. Keywords: smoking, reproductive health, healthy lifestyle, young people ^ Турдалиева Б.С., Аимбетова Г.Е., Абдукаюмова У.А., Байсугурова В.Ю., Мусаева Б.А. ^ Дети и подростки являются одной из уязвимых частей общества по отношению к основным поведенческим факторам риска. Требует детального анализа состояния заболеваемости психическими и поведенческими расстройствами у школьников для принятия адекватных мер на государственном уровне. Необходимо активное привлечение родителей, учителей, специалистов в области здравоохранения и психологии, общественности к реализации всех совместных мероприятий. ^ курение, здоровье, факторы риска, заболевания, дети, подростки В стратегии развития страны «Казахстан-2030» одним из долгосрочных приоритетов Президент определил «Здоровье, образование и благополучие граждан», важнейшим компонентом которого отмечено предупреждение заболеваний и стимулирование здорового образа жизни. Во исполнение задач, вытекающих из данной стратегии, Президентом Республики Казахстан издан Указ «О первоочередных мерах по улучшению состояния здоровья граждан Республики Казахстан». Охрана здоровья подрастающего поколения - важнейшая стратегическая задача государства, т.к. фундамент здоровья взрослого населения страны закладывается в детском возрасте. Все перспективы социального и экономического развития государства, высокого уровня жизни населения, уровень развития науки и культуры являются итогом достигнутого здоровья детьми сегодня. Неблагоприятные сдвиги в состоянии здоровья детей и подростков, наблюдаемые в последние годы, наносят большой социальный и экономический ущерб государству. Это обусловлено следующими причинами: Дети и подростки являются одной из уязвимых частей общества по отношению к основным поведенческим факторам риска, включая желание испытать на себе воздействие наркотиков, табака и алкоголя. Усугублением сложившейся ситуации такими социально-экономическими проблемами, как прекращение существования прежних и бурное развитие новых развлекательных организаций с новой идеологией и субкультурой, слабая экономическая база государственных физкультурно-оздоровительных комплексов, низкая платежеспособность населения на фоне высоких расходов на досуг и дополнительное (по интересам) образование детей. Известно, что факторы риска, способствующие возникновению и развитию всех хронических заболеваний, начинают формироваться в детском и юношеском возрасте и к 20-29 годам их распространенность значительно увеличивается /WHO, 2000/. Широкое распространение поведенческих факторов риска среди молодежи: а) Стремительно омолаживается алкоголизм. По результатам Второго Национального исследования /Аканов А.А. и др., 2001/ уровень употребления алкоголя в республике среди детей 11-14 лет составляет около 7,2 %, а среди молодежи в возрасте 15-17 лет – 37,1%. б) Казахстан входит в число стран, где самый высокий уровень распространенности табакокурения: среди детей 11-14 лет данный показатель составляет 4,1 %, среди подростков 15–17 – 11,4 %. в) Уровень употребления наркотических веществ среди детей и молодежи прогрессивно растет. Употребление наркотических веществ отмечается во всех возрастных категориях, даже в возрастной группе 11-14 лет – 8,4%, среди подростков в возрасте 15-17 лет – 13,8 % /Аканов А.А. и др., 2001/. По данным Национальной комиссии по делам женщин и семейно-демографической политике при Президенте Республики Казахстан за последние 3 года в 4 раза увеличилось число детей и подростков, состоящих на учете в наркологических центрах. Последствием вышеописанной ситуации является ухудшение состояния здоровья, снижение уровня физического развития детей и подростков. На сегодняшний день в Республике Казахстан отмечается высокий уровень заболеваемости этой группы населения. Индекс здоровья детей составляет 13-20% (А.А. Аканов, 2000г.) За последние пять лет заболеваемость школьников выросла на 22 %. В том числе: анемии – в 2,5 раза, болезни органов дыхания – в 1,5 раза, эндокринные болезни и расстройства питания – в 1,4 раза, болезни нервной системы – в 1,5 раза, травмы, отравления, несчастные случаи – в 1,2 раза . В 2002 году, объявленном Президентом РК Годом Здоровья, при диспансеризации около 1 млн. 700 тыс. учащихся общеобразовательных школ Казахстана в возрасте 12-18 лет выявлено, что 44,6% из них имеют различную патологию. Лидирующее место занимают болезни органов пищеварения, которыми страдает каждый шестой учащийся. Далее следуют болезни органов дыхания, нервной системы и опорно-двигательного аппарата. Растет заболеваемость психическими и поведенческими расстройствами у детей и подростков. На сегодня из всех страдающих психическими и поведенческими расстройствами каждый четвертый – это ребенок. При этом, темпы прироста этой патологии у подростков в 2 раза превышают таковые у взрослых. По данным Республиканского научно-практического центра психиатрии, психологии и наркомании (2002 год) в Казахстане число психических и поведенческих расстройств составляет 322 671 случаев, в том числе: у взрослых – 240 729 случаев, у подростков – 23 487 случаев, у детей – 58 455 случаев в год. Каждый восьмой подросток имеет различную патологию со стороны психики и нервной системы. Приходится констатировать тот факт, что еще более быстрыми темпами растет заболеваемость психо-поведенческими расстройствами в результате употребления психоактивных веществ, к которым относятся наркотики и алкоголь. Только за последний год зарегистрировано около 8 тысяч новых случаев, что определило рост у детей в возрасте до 15 лет – на 22%, у подростков от 14 до 18 лет - на 32, 7 %. Алкоголизм у подростков за последние 4 года вырос 2,5 раза. Только в 2002 году впервые встали на учет у психиатра более 5000 подростков. Алкоголизм у детей в возрасте до 14 лет за последние 4 года вырос в 21 раз. В 2002 году психические и поведенческие расстройства из-за употребления алкогольных напитков зарегистрированы у психиатров у 610 детей. Наркозависимых подростков в Казахстане зарегистрировано около полутора тысяч, из них детей до 14 лет – 385 . При сохранении таких темпов прироста данной патологии, к 2007 году число впервые обратившихся к психиатрам детей и подростков будет более 30 тысяч и общее число находящихся под наблюдением достигнет 310 тысяч. Это означает, что каждый второй из пяти школьников будет иметь изменения со стороны психики. Общеизвестно, что на поведение ребенка существенное влияние оказывает множество факторов, под действием которых он формируется как личность, сохраняется или ухудшается его здоровье, как психическое, так и физическое. На основании данных Агентства РК по статистике смертность от самоубийств в республике составила 29,9 на 100 тысяч населения. В 2006 году произошло 4462 самоубийства, из них в возрастной группе 10-18 лет – 154 среди юношей и 57 – среди девушек. Среди лиц от 10 до 24 лет закончили жизнь самоубийством 678 молодых людей, что составило 15,1% от всех случаев. Лицами в возрасте до 18 лет совершено около 8 тысяч преступлений. В отношении самих несовершеннолетних совершено около 3 тысяч преступлений, из которых более половины – тяжкие и особо тяжкие зарегистрировано около 300 изнасилований. Анализ состояния здоровья подростков свидетельствует о низком уровне индекса здоровья девушек-подростков, почти каждая вторая из них (46,9 %) имеет те или иные заболевания. Гинекологическая патология наблюдалась у 1466 девочек на 100 тысяч осмотренных. Более половины из них имеют дисфункциональные состояния репродуктивной системы. Удельный вес абортов среди подростков, по данным 2004 года, составил 5 %, показатель подростковой беременности на 1000 девочек - 22,9. Основные причины - низкая информированность, вредные привычки, сниженная ответственность родителей, распространение наркомании и алкоголизма среди молодежи. Анализ причин девиантного поведения детей, подростков и молодежи выявил следующие ведущие факторы:
Дети и подростки являются самой уязвимой и незащищенной прослойкой нашего общества. Подтверждением этого является несовершенство нормативно-правовой базы, защищающей интересы детей и особенно детей с девиантным поведением. Хотя в августе 2002 года принят закон РК «О правах ребенка в Республике Казахстан», однако это не ограждает детей и подростков с девиатным поведением от предвзятости и непонимания общества. Не защищены их права и на образование. В связи с этим необходимы решающие совместные усилия многих министерств и ведомств, позволяющих эффективно воздействовать на сложившуюся ситуацию. Примером совместных усилий по сохранению и укреплению психического здоровья школьников является разработанная Министерством образования и науки РК, Национальным Центром проблем формирования здорового образа жизни и Департаментом образования г.Алматы программа «Школьная психология в процессе формирования психического здоровья детей и подростков», которая представляет собой сборник диагностических методик и рекомендаций для психологов учреждений школьного образования. Данная программа внедряется в 5 пилотных школах г.Алматы. Планируется дальнейшее ее внедрение во всех регионах Казахстана. Вопросы формирования здорового образа жизни у школьников преподаются на уроках валеологии, которые, хотя и факультативные, внедрены во всех школах Казахстана. Для каждого класса имеются свои учебники, которые подготовлены совместно специалистами Министерства образования и науки РК и Национального центра проблем формирования здорового образа жизни. В последние годы в общеобразовательные программы введен предмет «Основы безопасности жизни», в рамках которого освещаются вопросы поведения учащихся в экстремальных ситуациях и прививаются им навыки безопасного поведения. В общеобразовательных школах преподаются и другие предметы, направленные на изменение поведения школьников: безопасность дорожного движения, правовое обучение, гигиеническое обучение, профилактика наркомании, ВИЧ/СПИД, нравственно-половое воспитание, самопознание. В настоящее время происходит активное реформирование школьного образования, поворот всей системы в сторону привития школьникам жизненных навыков. Для повышения эффективности усилий, направленных на решение проблемы девиантного поведения детей, подростков и молодежи необходимы следующие шаги: анализ эффективности существующих образовательных программ по формированию здорового образа жизни школьников; объединение существующих программ, касающихся формирования навыков здорового образа жизни, привития безопасного поведения; создание специальных образовательных и иных программ для детей с девиатным поведением с целью коррекции поведения, и обеспечения доступности этой группы к образованию и досугу; совершенствование законодательно-правовой базы; создание терпимого отношения общества к таким детям, основанного на поддержке государственных структур разного уровня и неправительственных организаций; целенаправленная работа с родителями, создание для них обучающих программ; изучение и распространение опыта пилотной программы в г.Алматы «Школьная психология в процессе формирования психического здоровья детей и подростков Выводы. 1. Здоровье и образ жизни детей и подростков в Республике Казахстан вызывают тревогу и требуют повышенного внимания всех заинтересованных министерств, ведомств и общественности. 2. В Казахстане существует проблема детей с девиантным поведением, число которых имеет явную тенденцию к росту. 3. Требует детального анализа состояния заболеваемости психическими и поведенческими расстройствами у школьников для принятия адекватных мер на государственном уровне. 4. Несовершенство законодательной базы, отсутствие программ, направленных на таких детей, необразованность в этой области родителей и учителей диктует необходимость создания совместными усилиями специалистов системы образования, здравоохранения, социальных и юридических служб пакета документов, позволяющих решить проблемы детей с девиантным поведением. 5. Необходимо активное привлечение родителей, учителей, специалистов в области здравоохранения и психологии, общественности к реализации всех совместных мероприятий. Литература
ҚАЗАҚСТАН республикасындағы балалар мен жасөспірімдердің денсаулығы: проблемалар және шешу жолдары Түйін Негізгі белгілі тәуекелдік ықпалдарына қатысты балалар мен жас өспірімдер қоғамның ең ұрымтал жері болып табылады. Мемлекеттік дәрежедегі дәлме –дәл шараларды қолдану үшін оқушыларда психикалық және белгілі бұзылулар аурулардың жағдайын толық талдауды қажет етеді. Барлық ортақ іс-шараларды жүзеге асыруда ата-аналарды, ұстаздарды, денсаулық сақтау мен психология, қоғамтану салалындағы мамандарды белсенді шақыру қажет. Түйінді сөздер темекі шегу, денсаулық, тәуекелдік ықпалдары, аурулар, балалар, жас өспірімдер ^ Abstract Children and adolescents are a vulnerable part of society in relation to major behavioral risk factors. We need a detailed analysis of the incidence of mental and behavioral disorders in children to take adequate measures at the state level. There is a need of the active involvement of parents, teachers, health professionals and psychology, public implementation of joint activities. Keywords smoking, health, risk factors, diseases, children, teenagers ^ Алипбаева А. Ж. ҚазҰПУ-дің химия-биология факультетінің 3курс студенті, биология-психология мамандығы. Ғылыми жетекшісі м.ғ.д. профессор Кауашев С.К. ^ Жылына темекі тартушылықтың салдарынан болатын түрлі аурулардан жер шарында 5 миллион адам қайтыс болады екен. Оның 600мыңы балалар мен жасөспірімдер. Шынына келсек, темекі жаппай жою қаруына айналып келеді. Оның келтірген нұқсаны ядролық, химиялық және биологиялық қаруларды бірге алғандағы келген зардаптан асып түседі. Кейінгі жылдары темекі тартушылардың қатары қыз-келіншектермен толыға түсіпті. Бүгінде Қазақстандағы қыз- келіншектердің 9,8 пайызы нағыз темекі тартқыштар саналса, 12 жастан асқан балаларымыздың 7,5 пайызы темекіге әуестік дертіне ұшыраған. Қыз-келіңшектердің арасындағы темекі тартушылық 18-25 жас аралығындағылар арасында өршіп тұрған жайы бар ^ темекі шегу, денсаулық, тәуекелді ықпалдар, сауалнамалар, балалар, жас өспірімдер «Темекі шегу-адамның орынсыз тілегінен туған бақытсыздық» деген болатын орыстың ұлы белгілі фармакологы И.М.Догель. Өйткені адам баласында темекіге қажеттілік жоқ. Адамның шеккен алғашқы сигареті оның басын айналдырып, жөтелдіріп, жүрегін айнытып, басын ауыртып, көптеген жағымсыз әсерлер беретіні белгілі. Байқасаңыз адам табиғатының өзі оны сақтандырып тұрған тәрізді. Әйтсе де, жас адамның ересек көріну, қатарынан қалмау, кәнігі шылымқор болып көрінгісі келуі сияқты орынсыз тілектері оны шылымды үсті-үстіне шегуге итермелейді. Адам темекіге деген ағзасының табиғи жиренішті реакциясын жеңіп, ағзасын темекі түтініне үйретеді. Нәтижесінде темекінің улы әсері бірте-бірте әлсіреп, оның орнын қысқа мерзімді эйфория (жағымды әсер) басады. Еуропаға темекіні Колумбтың матростары әкелгені тарихтан белгілі. 1992жылы еуропалықтар осы қайғылы датаның 500жылдығын атап өтті. Ал Африка мен Американың халқы оның дәмін бірнеше ғасыр бұрын татқан болатын. Темекінің Еуропада кеңінен таралуына француз ғалымы Жан Нико да себепкер болды. Ол теңізшілер әкелген темекі өсіріп, өзінің атымен аталған «барлық ауруларға қарсы ем» - никотинді тапты. Алдымен темекі өсімдігінің сабақтарын кептіріп, ұнтақтап, оны иіскеу сәнге айналған еді. Кейіннен оны тұтатып шегу бұл «дәстүрді» ығыстырып шығарды. Бірте-бірте түрлі сигаралар, темекі трубкалары, папиростар мен сигареттер пайда болды. Бұл әдетте адамзат тарихындағы қасіретті қадам еді. Өйткені темекі шегу кезінде ауа оның жанып жатқан бөлігінен өтіп 300 градусқа дейін қызады. Табақ ыстықпен құрғақтай өңделіп, оның құрамынан бөлініп шыққан аммиак, көміртегі тотығы, шайыр, канцерогенді көміртегілер, радиоактивті изотоптар мен түрлі улы заттар түтінге қосылады. Сонымен бірге түтін өкпенің жалпы көлемі 100 шаршы метр болатын альвеолаларын тұтастай толтырады. Өкпе эпителийінің мұндай үлкен көлемімен жанасқан түтіндегі улы заттардың бөлшектері толығымен өкпе ткандеріне, қанға өтеді. Демек, темекі шегу – табактың компоненттерінің тыныс жолдарымен өте тығыз және толық жанасуы және зиянды әсер етуі болып табылады. Темекі түтіні-темекінің жануынан пайда болған өнімдер, олар ауада қалықтаған өте майда құрғақ тозаң және миллимикронмен өлшенетін көлемдегі сұйықтық тамшылары түрінде болады. Темекі түтінің құрамы бірнеше жүздеген заттардан тұрады. Оның ішінде өте улы никотин, көміртегі тотығы, аммиак, кукіртсутегі, формальдегид, фенол, түрлі қышқылдар, қорғасын, мышьяк, сынап, кадмий, кобальт, радиоактивті элементтер, құрамында канцерогенді бензопирен бар темекі шайыры сияқты элементтер бар. Осы аталған заттардың кез келгені адам ағзасына зиянын тигізбей қоймайды. Никотин – есірткі болғандықтан алдымен орталық жүйке жүйесіне әсер етеді. Темекіні шегудің алғашқы кезеңінде, бір-екі минуттан кейін ол миға жетіп, оған жағымды әсер етіп, уақытша белсенділігін оятады. Адам эйфорияға беріліп, күш қосылғанын байқайды. Бірақ бұл қысқа мерзімді әсер ғана. Сондықтан адам темекіні үсті үстіне шегуге мәжбүр. Бірте бірте ол ағзаның үйреншікті стимуляторы болып, адам өз әдітінің құлына айналады. Көміртегі тотығы қандағы гемоглабиннің эритроциттерімен оңай және тез қосылып, өз орнын ағзаға қажетті оттегіге босатпайды. Одан ағзаның барлық клеткаларында оттегі жетіспеушілік туып, ми нейрондары да зақымдана бастайды. Көгертуші қышқыл да ағзаның оттегі жетіспеушілігін тудырады. Ол оттегінің клетка мембраналары арқылы өтуіне кедергі жасайды. Органикалық қышқылдар сілтілер (аммиак) тыныс жолдары мен өкпенің шырышты қабаттарын тітіркендіріп, қабыну процестеріне себепкер болады. Өкпе мен тыныс жолдарында жылбысқы сұйықтық көп бөлініп, оған микроорганизмдерден, оның ішінде туберкулезден қорғану механизмдері бұзылады. Жоғарыда аталған ауыр металлдардың тұздары – өте күшті у болып табылады. Кадмий С дәруменімен қосыла отырып қатерлі ісіктің пайда болуына себепкер бола алады. Бензопирен мен полоний, калий, висмут изотоптары - өте активті канцерогендер. Олар қалыпты клеткалардың өзін рак клеткаларына айналдыра алады. Мысалы, полоний-210 изотопының жартылай ыдырау кезеңі 138 күн десек, ол осы уақыт бойы ағзаға радиациялық әсерін тигізіп отырады. Оның радиациясына қарсы тұра алмаған жәй клеткалар рак клеткасына айналады. Шайыр мен түтіннің қатты бөлшектері альвеолалардың қабырғасын тұтып қалады да, оның түсін өзгертеді. Сигареттің сүзгішін көптеген шылымқорлар зиянды заттарды ұстап қалатын нәрсе санап, ол темекінің зиянды әсерін толығымен қорғайтындай көреді. Бұл қате пікір. Сүзгіш түтін құрамындағы қатты және сұйық заттардың 20 пайызын ғана ұстап қалады, ал радиоактивті заттар одан еш кедергісіз өтіп кетеді. Адам ағзасында темекінің зиянды әсерінен зардап шекпейтін мүше жоқ десе де болады. Темекінің зиянымен күресуден әлсіреп, ауруға шалдығып, қызметі мен формасын өзгертіп жатқан мүшелерді толық атап шығу мүмкін емес. Менің мектеп окушыларына (1-11 сыңыптар) жүргізген анкеталық сауалнаманың нәтижесі көрсеткендей, қазіргі статистика жастардың 17 пайызының 8-9 жастан бастап темекіге үйірсек болатынын көрсетеді. Жоғарғы сыныптарда ер балалардың 50 пайызы, қыздардың 28 пайызы шылымқор. Жасөспірімдер ересек, сәнді болып көріну үшін темекі шешуге мәжбүр. Бірақ, оларды сырттан бақылап отырсаңыз олардың бұл ересек болып көрінуге тырысуы, «сәнділігі», қолдан жасалған үйлесімсіз, күшеншек, күлкілі әрекет екендігін байқайсыз. Лев Толстой да «Адамды ессіз түрде баурап, небір сорақы әрекеттерге жетелейтін ең қарапайым азғырғыштың түрі «бәрі де солай істейді гой» деген ақталу» деген болатын. Темекі шегетін жасөспірімдердің жүйке жүйесі нашарлайды, оларда ашушаңдық, тез әсершеңдік пайда болады. Ал олардың есте сақтау қабілеті мен зейінін бағыттау 5-7 пайызға төмендейтіні эксперименталды түрде дәлелденген. Демек, оқу қиындай бастайды. Оның үстіне мұндай оқушыға жақсы спортшы болуға жол жабық. Темекі шегу наркоманияға да бастайтын жол. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша әлемде 1,1 миллиард шылымқор бар, олардың орташа өмір жасы темекі шекпейтіндермен салыстырғанда 8-10 жылға кем. ХІХ ғасырда темекі шегетін әйел адамды кездестіру қиын болатын. ХХ ғасырдың басында ондайлар аздап та болса көбейе бастады. Ал ХХ ғасырдың соңы мен біздің ғасырымызда кейбір дамыған елдерде әйелдердің 40-50 пайызы шылымқор болды. Қыздардың арасында темекінің кеңінен таралуына мода, сәнқойлық себепкер болып отыр. Темекі шегетін қыздардың 60 пайызы бұл сұраққа «Бұл әдемі», «Темекі шегу сәнді, сексуалды», «басқаларға ұнағым келеді, назарын аударғым келді» деп жауап берген. Әйтсе де ер балалардың тек 9 пайызы ғана темекі шегіп тұрған қыз «әдемі, сексуалды көрінеді» деп санайды. Бар-жоғы бірнеше жыл ғана темекі шеккен қызды бет терісінің құрғауы, бетінің сұрғылт-сары түсі, сары тістер, сарғайған саусақ, демінің сасықтығы мен қырылдақ дауыс, беттегі әжімдері арқылы бірден танисыз. Мұның бәрі-жасы жетпей қартаю, басқаша айтсақ никотинді косметика. Темекі шегу-жәй ғана сән немесе жаман әдет қана емес. Бұл – ағзаны тұрақты түрде зиянды заттармен уландыру. Ғылыми әдебиеттерде темекінің бала туу функциясы мен туған балаға кері әсері туралы мақалалар жарияланып келеді. Мұндағы басты рөлді радиоактивті полоний-210 атқарады. Әйелдің бойындағы аналық жұмыртқа клеткасы іс жүзінде өзгермейтін құрамымен белгілі. Ол бала кезден ақ улы заттармен улануы мүмкін. Ондай аналық ұрық клеткаларының бірі тұқымдануғамүлдем қабілетсіз болса, екіншілері тұқымданғанымен, бала неше түрлі патологиялық өзгерістермен дүниеге келуіне себепкер. Шылымқор әйелдердің туған балалары әлсіз, бойы қалыптан 2 сантиметр аз, бас сүйегінің көлемі, салмағы кем болып туылады. Бұл балалар 9-10 жасына дейін құрбыларынан физиологиялық және интеллектуалды дамуы жағынан қалып жатады, жиі ауырады.Іштегі баланың ағзасынан улы заттардың бөлініп шығуы өте баяу өтеді. Сондықтан да оның қанындағы улы заттардың концентрациясы анасына қарағанда 1,5-2 есе артық болады. Демек, екіқаабат әйелдің темекі шегуі өзінен гөрі іштегі баласына анағұрлым қатерлі.Сонымен бірге тұрақты түрде улану (хроникалық интоксикация) ерте ме, кеш пе, әйелдің аналық ұрық клеткаларының гендік деңгейдегі хромосомды аппаратының бұзылуына соқтырады. Бұл жағдайда тұқым қуалау қабілеті өзгеріп, іштен туа пайда болатын аурулар түрі көбейеді. Мысалы, шылымқор ананың баласында жүректің патологиясы сау аналарға қарағанда екі есе жиі кездеседі. Сондай-ақ, канцерогенді және радиоактивті заттардың генетикалық зиянды әсері бір екі ұрпақтан кейін де көрініс беруі мүмкін. Темекіден бас тарту мен арақты тию адамзатты сауықтырудың басты жолдарының бірі. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының директоры Х.Малер «Шылымқорлық-алдын алуға болатын, әлемдегі барлық аурулардың басты себепкері болып отыр» дейді. Бұл жерде «алдын алуға болатын» деген сөздерге басты назар аударуымыз қажет. Дүниежүзілік Денсаулық сақтау ұйымынан бастап, халықтың денсаулығына жауапты деген ұйымдар «темекінің адам өміріне зиян екендігін» айтып, дабыл қаққаннан жалыққан емес. Жылына темекі тартушылықтың салдарынан болатын түрлі аурулардан жер шарында 5 миллион адам қайтыс болады екен. Оның 600мыңы балалар мен жасөспірімдер. Шынына келсек, темекі жаппай жою қаруына айналып келеді. Оның келтірген нұқсаны ядролық, химиялық және биологиялық қаруларды бірге алғандағы келген зардаптан асып түседі. Кейінгі жылдары темекі тартушылардың қатары қыз-келіншектермен толыға түсіпті. Бүгінде Қазақстандағы қыз- келіншектердің 9,8 пайызы нағыз темекі тартқыштар саналса, 12 жастан асқан балаларымыздың 7,5 пайызы темекіге әуестік дертіне ұшыраған. Қыз-келіңшектердің арасындағы темекі тартушылық 18-25 жас аралығындағылар арасында өршіп тұрған жайы бар. 1950жылдардан бастап өлімге алып келетін барлық факторларға эпидемиологиялық мұқият жүргізілген зерттеулер барысында темекіден болатын өлімнің алаңдататын көрсеткіші анықталды. 2003жылы 21 мамырда қабылданған темекіге қарсы күреске қатысты Конвенция бұл деректерді жәй ғана тіркеп қойған жоқ, олар оны өздерінің негізіне енгізіп, «ғылыми деректердің нақтылауынша, темекі тұтыну және темекі түтіні әсерінің өлім, ауру және мүгедектік себебі болып табылатыны» айтылған. Темекілік індеттің таралуы жаҺандық проблема болып табылады. Оның адам денсаулығы үшін салдары маңызды және барынша кеңейтілген халықаралық ықпалдастықты, барлық елдердің тиімді, орынды әрі жан-жақты жауапты әрекеттерін талап етеді.Бұл ретте Алматы қаласы әкімдігі қабылдаған «Алматы-темекі түтінінен азат қала» бағдарламасын айрықша атап өтуге болады. 2005жылы қабылданған бағдарлама жүзеге асырылғалы бері бірқатар іс-шаралар жүзеге асырылды. Соның ең бастысы қоғамдық орындарда, тамақтандыру, мәдениет мекемелерінде, мемлекеттік мекемелердің төңірегінде, аялдамаларда шылым шегуге тосқауыл қойылып айыппұл тағайындалды. Темекі қорабының сыртындағы жазулар мазмұны өзгертіліп, темекі бұйымдарын жарнамалауға тыйым салынды. Бағдарлама қолға алынған 5жыл үшін бұл аз шаруа емес. Дей тұрғанмен, темекіге қарсы күрес мұнымен тоқталған емес. Жыл бойы қала тұрғындары, студент- жастар мен оқушыларға темекінің, есірткі мен ішімдіктің зияны туралы әңгіме, семинар-тренингтер өткізіліп, ақыл – кеңес жазылған парақшара таратылады.Сонымен, темекі шегудің зияны туралы жан-жақты, әсерлі әңгімелеп беру қазіргі жасөспірімдерде оған деген тұрақты теріс көзқарас, қабыл алмау сияқты әсерлеп туғызуы мүмкін. Қазіргі жасөспірімген ол жеткіліксіз. Сондықтан да ата-аналар, оқытушылар, дәрігерлер бірлесе отырып «әдемі өмірдің» сәніне айналған, денсаулыққа, қоғамдық моральға орын қалдырмай отырған темекі шегумен бітіспес күреске шығуы керек. ^ Резюме. Человек победив природную неприятную реакцию табака к организму, приручивает свой организм к дыму сигарет. Табачный дым состоит из сотен вредных веществ, в том числе никотин, формальдегид, фенол, и др., и смолу в состав которой входит канцерогенный бензопирен. Нет ни одного органа человека, который не страдает от вреда табака. В последнее время среди девушек появилась мода на сигареты. На сегодняшний день в Казахстане от табака страдают 9,8 процентов девушки, 7,5 процентов дети свыше 12 лет. Табакокурение является глобальной проблемой. ^ курение, здоровье, факторы риска, анкеты, дети, подростки smoking harm Abstract Tobacco smoke contains hundreds of harmful substances, including nicotine, formaldehyde, phenol, etc., and a resin which comprises carcinogenic benzopyrene. There is no human organ that does not suffer from the harm of tobacco. Recently, among girls there was the fashion for cigarettes. Today in Kazakhstan suffer from tobacco 9.8 percent women, 7.5 percent of children over 12 years. Tobacco is a global problem. Key words smoking, health, risk factors, diseases, quaternary, children, teenagers ^ УДК 340.616.12 КАЧЕСТВЕННЫЙ ОСМОТР МЕСТА ОБНАРУЖЕНИЯ ТРУПА НОВОРОЖДЕННОГО – ЗАЛОГ РАСКРЫТИЯ ДЕТОУБИЙСТВА ^ Алматинский филиал Центра судебной медицины МЗ РК Детоубийство как преступление имело место в прошлом, имеет место и в настоящее время. Для судебно-медицинского эксперта, дающего заключение о причине смерти, очень важно правильно оценить патологоанатомические изменения в трупах при любой степени трупных явлений. Руководствоваться критериями изменений трупа взрослого человека нельзя, т.к. это может привести к ошибке. К тому же судебно-медицинская экспертиза трупов плодов и новорожденных часто производится в связи с возможным детоубийством (убийством). ^ судебная медицина, труп новорожденного, осмотр места происшествия, раскрытие преступления, детоубийство Последние данные судебно-медицинских учреждений свидетельствуют о том, что в танатологические отделы не снижается, а временами даже увеличивается, поступление на экспертизу трупов младенцев. Их направляют правоохранительные органы для установления, прежде всего возможных фактов детоубийства. Так по данным Алматинского филиала ЦСМ МЗ РК данная статистика представляется таким образом (см. таблицу №1): Таблица №1 Количество трупов младенцев поступивших на экспертизу Алматинский филиал ЦСМ МЗ РК за 2004 – 2010 гг.
Осмотр трупа на месте происшествия или обнаружения производится, согласно требованию УПК РК с обязательным участием судебно-медицинского эксперта, а при его отсутствии – врача любой специальности. Качество этой важной работы зачастую определяет, все показатели розыскной и следственной работы. Особенно выражена эта причинно-следственная связь при обнаружении трупов новорожденных на территории города. Ныне действующий УК РК, вступивший в силу с 1997 года предусматривает относительное мягкое наказание матери за убийство новорожденного. При этом принципиально важным является установление, что убитый ребенок был новорожденным. Важно указать также, что в уголовном праве граница новорожденности отличается от той, что принята в педиатрии. Это всецело объясняется тем, что при определении меры наказания детоубийце возникает необходимость установления дееспособности родильницы, ее адекватности в послеродовой период. Именно по этой причине в судебной медицине период новорожденности ограничен одними сутками, когда у родившихся младенцев можно диагносцировать так называемые признаки новорожденности. Известно что адаптация организма новорожденного к внеутробным условиям существования происходит в первые минуты и часы жизни. Таким образом, для правильного толкования деяния матери юристам необходимо иметь квалифицированные выводы экспертизы с ответом на ряд специфических вопросов. Важнейшим из них и является вопрос о новорожденности. На месте происшествия или месте обнаружения трупа младенца, кроме обычных стереотипов действия, медик обязан обращать внимание и фиксировать в протоколе некоторые весьма специфические данные. Среди них: вид, материал упаковки трупа с детальным изучением особенностей данных объектов. Это если не сразу, то в последующем может быть использовано для поисков и идентификации матери младенца. Так, в нашем случае труп новорожденного, обнаруженный в мусорном контейнере на окраине микрорайона «Айнабулак» был завернут всего лишь в газету. При тщательном сопоставлении кусочков размокшей газеты на ней была найдена надпись адреса-улицы и дома в микрорайоне «Орбита». При оперативном выезде в указанное место детоубийца была установлена. Немаловажно также уже на месте происшествия устанавливать: длину тела младенца, наличие или отсутствие сыровидной смазки на тельце, наличие плаценты, наличие и локализацию родовой опухоли, мекония на коже промежности. Эти данные также могут определять характер розыскных действий следствия, т.к. врач сможет по ним установить не только новорожденность младенца, но и срок внутриутробного развития (доношенность). Кроме этого необходимо отметить в протоколе: пол, телосложение, цвет кожных покровов, состояние зрачков, естественных отверстий. Особое внимание медика должно быть направлено на обнаружение крови, выделений, следов околоплодных вод. Их следует пытаться отыскать на предметах одежды, постельном белье, и т.п. Так, в одном нашем случае трупик новорожденного был обнаружен плотно завернутым в шерстяную блузку. По принадлежности блузки в поселке была идентифицирована мать-детоубийца, а по крови, околоплодным водам и другим выделениям – принадлежность младенца. Важнейшей задачей врача является помощь следователю в выявлении и изъятии следов биологического происхождения. Последние, как правило, направляются на дополнительное исследование для определения их природы, принадлежности. Поиск вещественных доказательств следует вести в так называемых «скрытых» местах (щелях, углублениях, в мелких деталях мебели, одежды и т.п.). Пятна, подозрительные на кровь или другие жидкости от трупа на грунте изымают с самим грунтом, со снега – с запасом снега. На твердых объектах применяется способы соскоба, смыва. Упаковка вещественных доказательств – процесс тоже очень важный. Он требует аккуратности и осторожности. Загнивание, разведение, загрязнение следов может повредить исследованию или способствовать получению неправильного вывода экспертизы. При оформлении результатов осмотра места происшествия важно фиксировать только объективные данные, причем максимально четким изложением. Не допускается возможность двоякого толкования. На самом месте обнаружения трупа, а также и на трупе все должно быть представлено так, чтобы любой читающий мог представить картину происшествия. Не считается противоправными дополнения и замечания врача при оценке письменного изложения как в целом места осмотра и трупа, так и отдельных следов или объектов. Таким образом, от качества работы на месте происшествия не только следственного работника, но и врача практически зависят многие показателя расследования любого преступления и в том числе детоубийства. Особенно это важно учитывать врачам, разово привлекаемым для выезда на происшествие, а также штатным судебно-медицинским экспертам с недостаточным опытом работы. ^ Абдираимов М.А. ҚР ДМ Сот медицинасы орталығының Алматы филиалы |
средне
1
отлично
1
Похожие:
 |
С. Ж. Асфендияров атындағы ҚазҰМУ, Қалалық емхана № Алматы қ |
|
С. Ж. Асфендияров атындағы ҚазҰму дипломнан кейінгі білім беру институтының Стоматология кафедрасы Кафедра стоматологии Института последипломного образования Казнму им. С. Д. Асфендиярова и кафедра... |
|
С. Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті Казахский Национальный Медицинский Журнал входит в перечень изданий, рекомендованных кнасон для публикаций результатов диссертационных... |
База данных защищена авторским правом ©MedZnate 2000-2016
allo, dekanat, ansya, kenam
обратиться к администрации | правообладателям | пользователям
allo, dekanat, ansya, kenam
обратиться к администрации | правообладателям | пользователям